دكتر مسلم پرتو از پایان‌نامه‌ی دكتري تخصصي خود در رشته‌ی روانشناسی سلامت، با عنوان « بهشياري، تاب آوري و وضعيت مصرف مواد در نوجوانان در معرض خطر: سنجش مدل تبييني نقش متغيرهاي واسطه اي و مکانيسم هاي تاثيرگذاري» به تاریخ 14 تیرماه دفاع نمودند. پایان‌نامه‌ي ايشان توسط دكتر محمدعلی بشارت، عضو هیات علمی دانشگاه تهران هدايت شده است.

چكيده‌ی پایان‌نامه

مصرف سيگار، مشروبات الكلي و ساير مواد غيرقانوني توسط نوجوانان يكي از مهم‌ترين چالش‌ها و مشكلات سلامت عمومي ‌و رواني- اجتماعي است كه مشكلات فردي، اجتماعي، بهداشتي و اقتصادي بسياري بر جوامع درگير تحميل مي‌كند. طي سال‌هاي اخير مدل‌هاي مختلفي در زمينة سبب‌شناسي و پيشگيري از سوء مصرف مواد مطرح شده‌اند. هدف پژوهش حاضر، تعيين نقش عوامل بهشياري، تاب­آوري، بهزيستي روانشناختي و درماندگي روانشناختي در وضعيت مصرف مواد و نيز، تعيين نقش متغيرهاي واسطه‌اي خودتنظيم‌گري، خودپيروي و سبك‌هاي مقابله در تأثير گذاري بهشياري و تاب­آوري بر بهزيستي/ درماندگي روانشناختي در نوجوانان در معرض خطر بود. جامعة آماري پژوهش حاضر از دانش‌آموزان پسر در معرض خطر سال سوم متوسطه شهر تهران كه در سال تحصيلي89-1388 به تحصيل اشتغال داشته اند، تشكيل يافته است. نمونة مورد نظر پژوهش شامل 764 دانش‌آموز در معرض خطر بود که با استفاده از روش نمونه‌گيري چند مرحله اي تصادفي شدند. داده‌هاي پژوهش باستفاده از مقياس هاي بهشياري، تاب‌آوري، خودپيروي، شيوه‌هاي مقابله، خودتنظيم‌گري، بهزيستي/ درماندگي روانشناختي و پرسشنامه بررسي وضعيت مصرف مواد گردآوري شدند. براي تحليل داده‌هاي مربوط به آزمون فرضيه‌ها، از روش تحليل مسير نرم افزار ليزرل استفاده شد.

 يافته ها نشان دادند که بهزيستي روانشناختي قوي‌ترين پيش بيني‌كننده مصرف مواد در دانش‌آموزان مورد مطالعه است كه با مصرف الكل، سيگار و ساير مواد رابطه منفي دارد. بعد از آن، مهم ترين عامل بهشياري است که به صورت مستقيم و منفي بر مصرف مواد تأثير مي‌گذارد. بهشياري به صورت غيرمستقيم و از طريق بهزيستي روانشناختي و درماندگي روانشناختي نيز در مصرف مواد نقش دارد. تاب­آوري نيز به صورت غيرمستقيم و از طريق بهزيستي روانشناختي و درماندگي روانشناختي در مصرف مواد نقش ايفا مي كند. درماندگي روانشناختي نيز از پيش بيني‌كننده‌هاي مصرف مواد در دانش‌آموزان مورد مطالعه است. بهشياري به طور مستقيم بر بهزيستي روانشناختي و درماندگي روانشناختي تأثير مي‌گذارد. هر چه ميزان بهشياري بالاتر باشد، بهزيستي روانشناختي بالاتر و ميزان درماندگي روانشناختي پايين تر خواهد بود. تاب­آوري به طور مستقيم بر بهزيستي روانشناختي و درماندگي روانشناختي تأثير دارد. به بيان ديگر، هر چه ميزان تاب­آوري بالاتر باشد، بهزيستي روانشناختي بالاتر و ميزان درماندگي روانشناختي پايين تر خواهد بود. بهشياري به طور مستقيم با خودپيروي رابطه دارد و با واسطه‌گري اين متغير، به طور غيرمستقيم، بر بهزيستي روانشناختي و درماندگي روانشناختي تأثير مي گذارد. رابطه بهشياري با خود تنظيم‌گري معنادار است و خود تنظيم‌گري نيز با بهزيستي روانشناختي رابطه دارد، اما با درماندگي روانشناختي رابطه معنادار ندارد. بنابراين، بهشياري به طور غيرمستقيم و با واسطه گري خودتنظيم‌گري، فقط بر بهزيستي روانشناختي تأثير دارد. همچنين، رابطه تاب آوري با خودتنظيم‌گري معنادار است. بنابراين، تاب­آوري به واسطه خودتنظيم‌گري، فقط با بهزيستي روانشناختي رابطه معنادار مثبت دارد. تاب آوري با مقابله کارآمد نيز رابطه معنادار مثبت دارد و رابطه آن با مقابله ناکارآمد معنادار نيست. از طرف ديگر، مقابله کارآمد با بهزيستي روانشناختي رابطه دارد اما با درماندگي رابطه ندارد. در نتيجه، تأثير غيرمستقيم تاب آوري بر بهزيستي روانشناختي فقط با واسطه گري مقابله کارآمد معنادار است. يافته ها نشان داد بهشياري و تاب آوري با يکديگر رابطة معنادار دارند.

به طور خلاصه، مي توان نتيجه گيري کرد که بهشياري به صورت مستقيم و نيز به صورت غيرمستقيم و از طريق بهزيستي/ درماندگي روانشناختي، در مصرف مواد نقش دارد. تاب آوري فقط به صورت غيرمستقيم و از طريق بهزيستي/ درماندگي روانشناختي در مصرف مواد نقش ايفا مي كند. بهشياري به طور مستقيم ونيز با واسطه گري خودپيروي بر بهزيستي/ درماندگي روانشناختي، و به واسطه خود تنظيم­گري فقط بر درماندگي روانشناختي تأثير مي گذارد. تاب­آوري به طور مستقيم بر بهزيستي/ درماندگي روانشناختي تأثير دارد و به واسطه خود تنظيم‌گري و مقابله کارآمد نيز با بهزيستي روانشناختي رابطه معنادار مثبت دارد. بهشياري و تاب آوري با يکديگر رابطة معنادار دارند.

منبع:http://iranpa.org/Portal/Default.aspx?tabid=168&ctl=Details&mid=559&ItemID=45